موسیقی ایرانیان
 

به همراه گزارش تصویری اختصاصی موسیقی ایرانیان از کنسرت جلال ذوالفنون

موسیقی ایرانیان – امید محمودزاده: کنسرت بداهه نوازی جلال ذوالفنون استاد و نوازنده برجسته تار و سه تار نهم تیرماه با حمایت نشريه پاسارگاد و شركت ملي صنايع مس ايران با استقبال علاقه مندان موسیقی ایرانی در شهر سيرجان برگزار شد. در ادامه می توانید گزارش تصویری موسیقی ایرانیان از این کنسرت و مصاحبه ای با جلال ذوالفنون را مشاهده کنید.

صدیقه ایران نژاد (پاسارگاد): اين‌كه قرار است براي هر نوشته و مصاحبه ای مقدمه ای آورده شود گاهي اوقات هم خيلي بد نيست، حضور جلال ذوالفنون در سيرجان شايد موضوعي باشد كه هم نياز به اشارات زيادي داشته باشد و هم بي‌نياز از اشاره، چرا كه علاقه‌مندان به موسيقي سنتي با شخصيت تأثيرگذار ذوالفنون در اين عرصه آشنايند و اين به نوعی مطلب را از اشاره بي‌نياز مي‌كند. برگزاري كنسرت بداهه‌نوازي اين هنرمند در سيرجان به ميزباني‌ هفته‌نامه پاسارگاد بهانه‌اي شد تا در فرصتي كوتاه پاي صحبت‌هاي وي بنشينيم.

وقتي براي ديدار استاد رفتیم اولين چيزي كه از وی دیدیم تواضع و  بي‌تكلفي‌اش بود، آرام، ساده و صميمي صحبت مي‌كرد و اين تداعي شعري بود كه ذهن مرا مي‌كاويد:

«افتادگي آموز اگر طالب فيضي   هرگز نخورد آب زميني كه بلند است»

گفتگو را با موضوعاتي كه ذهنم را درگير كرده بود، شروع مي‌كنم.

استاد ما هميشه موسيقي را با كلام شنيدهايم؛ فكر ميكنيد بداههنوازي چگونه ميتواند شنونده را اقناع كند؟

اين مسأله كه شعر با موسيقي همراه مي‌شود بيشتر در ايران متداول است، در بيشتر جاهاي جهان اكثر سمفوني‌هاي بزرگ دنيا فاقد شعر و كلام‌اند ولي خب نظر به اينكه در فرهنگ ايران، ادبيات شعري نقش مهمي دارد و بخشي از ذهنيت مردم ماست، شعر با موسيقي همراه شده و قشنگ هم هست هرچند گاهي اين تركيب نامتناسب مي‌شود و آهنگ را خراب مي‌كند. نظر خود من اين است كه سهم شعر در موسيقي مقداري از حد متعارف و متداول خودش جلوتر رفته، اما كمش خوب است.

و موسيقي بيكلام؟

موسيقي بي‌كلام بايد يك پيام‌هايي داشته باشد كه اگر خود شعر نيست؛ تداعي شعر را بكند. بنابراين اگر موسيقي بتواند به هويت فطري انسان بها داده و او را از هويت مجازي‌اش جدا كند، مي‌تواند فاقد كلام باشد. اما اگر نتواند اين مهم را به انجام برساند، آن موقع ناقص است و نياز به كلام دارد. خلاصه اين كه موسيقي بي‌كلام زماني مي‌تواند كاري را انجام دهد كه كمبودي را پر كند كه بتواند تا حدودي براي شنونده جايگزين پيام شعري بشود.

آهنگهاي قديمي كه با آنكه تكنيك كمتر داشتند، از اصالت و گيرايي بيشتري برخوردار بودند، اما امروز با وجود تكنيكهاي پيشرفته در  موسيقي، ارزش هنري آن مثل گذشته نيست، چرا؟

خب آن‌هايي كه اين كار را كرده‌اند و ارزش هنر را پايين آورده‌اند ذهنيت هنري نداشته‌اند، ذهنيت تكنيكي داشتند. ببينيد ما در دنيا چيزهايي داريم كه با تكنيك جلو رفته‌اند، مثل آثار بتهوون، ولي يك احساس قوي پشتوانه آن است كه اگر نباشد آن ديگر هنر نيست، صنعت است. مبناي هنر احساس است. كسي كه ذهنيت هنري‌اش ضعيف باشد، هر چه قدر هم تكنيك را به كمك بگيرد، نمي‌تواند بيشتر از ذهنيت هنري خودش يا همان مقدار احساسش نمود كند، وقتي احساسش ده واحد باشد دنبال تكنيك هم كه برود همين ده واحد است و تكنيك چيزي به آن اضافه نمي‌كند.

ببينيد در دنيا دو عامل مهم تاثيرگذاري موسيقي، بر شنونده هست؛ يكي درغرب با عنوان پلي‌فوني كه دنباله‌اش هم هنوز هست و يكي هم بداهه‌نوازي در شرق. موسيقي آن طرف هم به احساس نياز دارد و هم به تكنيك و اين طرفي نيز احساس را لازم دارد اما فكر نكنيد اين كاري كه ما شرقي‌ها مي‌كنيم تكنيك نيست، وقتي ما احساس‌مان را به بهترين وجه بيان مي‌كنيم، خودش تكنيك است، يك نفر مي‌تواند اين احساس را بروز دهد، يكي نمي‌تواند، يعني تكنيك آن را ندارد. يك پيش‌درآمد ابوعطاي ساده اگر تكنيك آن را نداشته باشيد با آن كه ملودي خيلي ساده‌اي است نمي‌توانيد آن را بيان كنيد.

در بيشتر آثار مطرح موسيقي غرب، ميتوان به نوعي داستان موسيقي بيكلام را برداشت كرد اما به نظر ميرسد اين اتفاق در موسيقي ما كمتر مشهود است؛ چرا؟

اگر موسيقي بتواند يك داستان را به گونه‌اي كه شنونده آن را درك كند؛ بيان كند، معنايش اين است كه اين داستان را با كلام هم مي‌شود بيان كرد. بنابراين موسيقي اينجا نقش بي‌خودي دارد. مگر آن كه بياني را انجام دهد كه با كلام نشود، اگر اين گونه در نظر بگيريم، هر موسيقي هر گاه برخاسته از يك فرهنگ و يا يك انديشه باشد، به هر حال اين خاصيت را دارد كه يك داستاني را بيان كند، اما اين داستان در حيطه متافيزيك است، در حيطه فيزيك اگر بخواهيم مطلبي را به صورت هنري بيان كنيم، به نظر من نقض غرض شده و عقب رفته‌ايم. چرا كه انگيزه پيدايش هنر اين بود كه چون كلام توانايي بيان ندارد چيزي جايگزين آن شود كه بتواند اين «پديده» را بيان كند، حالا اگر برگرديم به كلام، به نظر من نقض غرض شده و موسيقي هنري از خود نشان نداده است.

شما موسيقي را بيان احساس معرفي ميكنيد، يعني هنر؛ زبانيست براي بيان احساس، به نظر شما اگر توأم با كلام باشد ارزش احساسي آن بيشتر نميشود؟

به نظر من بيشتر نمي‌شود. براي اين كه ما، آثار بي‌كلامي داريم كه خيلي با آن بيان احساس شده. بنابراين اين يعني نيازي به كلام ندارد.  بودن كلام بيان احساس را دوچندان نمي‌كند، راه را باز مي‌كند، ما ايراني‌ها چون با شعر مأنوس هستيم، حتي مي‌خواهيم كلام روزمره‌مان موزون باشد، حال براي درك موسيقي يك ميان‌بر پيدا كرده‌ايم و آن هم كلام است، مي‌خواهيم از راه شعر موسيقي را دريافت ‌كنيم، يعني ذهن‌مان عادت نكرده به اين كه موسيقي را دريافت كند. اين شعر واسطه است.

از صحبتهاي شما اين طور استنباط ميشود كه موسيقي مقدم بر شعر است…

بله، من فكر مي‌كنم همين‌طور است. ببينيد، اولا از نظر تاريخ زبان، ثابت شده قبل از اين كه كلام به وجود بيايد، موسيقي در حنجره وجود داشته، همين كاري كه ساير گونه‌هاي حيات با هم دارند، مثلا پرنده‌ها موسيقي را دارند، اما كلام را ندارند، با زير و بم موسيقي مطالباتشان را بيان مي‌كنند و … فكر كرده‌ايد كلام چيست؟ ضررش اين است كه از زماني كه انسان توان‌مندي سخن را پيدا كرد اين توانايي را هم پيدا كرد كه به چيز ديگري فكر كند و چيز ديگري را به زبان بياورد و … دروغ بگويد! و الّا قبل از اين كه كلام به وجود بيايد دروغي وجود نداشت.»

در ادامه نیز می توانید عکسهای رضا سیوند از این کنسرت را ببینید.

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/14.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/3.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/7.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/9.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/4.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/5.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/8.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/10.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/11.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/15.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/12.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/13.jpg

http://musiceiranian.ir/images/news-pic/8904/zolfenon/1.jpg


منبع: موسیقی ایرانیان

لینک کوتاه مطلب : https://musiceiranian.ir/?p=2019


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

تمامی آثار صوتی و تصویری منتشرشده در سایت «موسیقی ایرانیان» تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشند.